Paslanmaz çelik tek bir malzeme değil, en az %10,5 krom içeren ve yapısına göre beş aileye ayrılan geniş bir alaşım grubudur. Aynı kalite üç ayrı isimle anılır: Amerikan AISI/ASTM (304), Avrupa EN malzeme numarası (1.4301) ve UNS (S30400). Bu rehber tüm kaliteleri tek tabloda eşleştirir, hangi ailede olduğunu ve hangi ürün formunda (çubuk, altıköşe, kare, lama, boru, sac) temin edildiğini gösterir; her kalitenin bileşim ve mekanik değerleri kendi aile sayfasında tanımlanır.
Paslanmaz Çelik Aileleri
Kalite adından önce aile bilinmelidir; aile yapıyı (manyetiklik, sertleşme, kaynak davranışı) ve fiyat sınıfını belirler. Her aile kendi sayfasında, kalite başına kimyasal bileşim ve mekanik değer tablolarıyla tanımlanmıştır.
| Aile | Yapı ve karakter | Tipik kaliteler | Manyetik | Isıl işlemle sertleşme |
|---|---|---|---|---|
| Östenitik (300 serisi) | Krom-nikel; manyetik değil, ısıl işlemle sertleşmez, en iyi kaynaklanabilirlik ve tokluk. | 303, 304, 316, 321, 310S, 904L | Hayır | Hayır (soğuk pekleşme) |
| Ferritik (400 serisi, nikelsiz) | Yalnız krom; manyetik, ekonomik, klorür gerilmeli korozyon çatlamasına dirençli, tokluğu sınırlı. | 430, 430F, 446, 1.4742. | Evet | Hayır |
| Martensitik (sertleşebilir 400 serisi) | Krom + yüksek karbon; su verme ve menevişle 45–60 HRC. | Bıçak, mil, valf, rulman | Evet | Evet (45–60 HRC) |
| Dubleks ve süper dubleks | Yarı ferrit yarı östenit; östenitiğin iki katı akma dayanımı, yüksek PREN, düşük nikel. | 2205 (1.4462), 2507 (1.4410), 1.4501, 1.4507. | Kısmen | Hayır |
| Çökelme sertleşmeli (PH) | Yaşlandırma ısıl işlemiyle 1000–1400 MPa; korozyon direnci 304 sınıfında. | 17-4 PH, 15-5 PH, PH 13-8 Mo, Custom 455. | Evet | Evet (yaşlandırma) |
| Nikel esaslı süper alaşımlar | Paslanmaz değil, nikel matrisli; 700–1000 °C'de mukavemet veya ekstrem korozyon. | Nimonic, Inconel, Monel, Hastelloy. | Hayır | Bazıları (γ′ çökelme) |
AISI – EN – UNS Çapraz Referans Tablosu
Aşağıdaki tablo stokta veya sipariş üzerine temin edilen tüm kaliteleri listeler. “Form” sütunu hangi ürün formunda bulunduğunu gösterir: Ç = çubuk (mil), A = altıköşe, K = kare, L = lama, B = boru, S = sac/plaka. Kalite adına tıklayınca aile sayfasındaki tanıma gidilir.
| AISI / ticari ad | EN no | UNS | Aile | Ç | A | K | L | B | S |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 303 | 1.4305 | S30300 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ||
| 304 | 1.4301 | S30400 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ● | ● |
| 304L | 1.4307 | S30403 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ● | ● |
| 316 | 1.4401 | S31600 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ● | ● |
| 316L | 1.4404 | S31603 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ● | ● |
| 316Ti | 1.4571 | S31635 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ● | ● |
| 316LMo | 1.4435 | S31603 (yüksek Mo) | Östenitik | ● | ● | ● | |||
| 316LVM / ESR | 1.4441 | S31673 | Östenitik | ● | |||||
| 321 | 1.4541 | S32100 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ||
| 347 | 1.4550 | S34700 | Östenitik | ● | |||||
| 309S | 1.4833 | S30908 | Östenitik | ● | |||||
| 310 / 310S | 1.4845 | S31008 | Östenitik | ● | ● | ● | ● | ● | |
| 904L | 1.4539 | N08904 | Östenitik | ● | ● | ● | |||
| 317LMN | 1.4439 | S31726 | Östenitik | ● | ● | ||||
| Alloy 926 (6Mo) | 1.4529 | N08926 | Östenitik | ● | ● | ||||
| 430 | 1.4016 | S43000 | Ferritik | ● | ● | ● | ● | ||
| 430F | 1.4105 | S43020 | Ferritik | ● | ● | ||||
| 446 | 1.4762 | S44600 | Ferritik | ● | |||||
| — (ısıya dayanıklı ferritik) | 1.4742 | — | Ferritik | ● | |||||
| — (ısıya dayanıklı ferritik) | 1.4713 | — | Ferritik | ● | |||||
| 410 | 1.4006 | S41000 | Martensitik | ● | |||||
| 416 | 1.4005 | S41600 | Martensitik | ● | ● | ||||
| 420A | 1.4021 | S42000 | Martensitik | ● | ● | ● | ● | ||
| 420B | 1.4028 | S42000 | Martensitik | ● | ● | ● | ● | ||
| 420D | 1.4034 | S42000 | Martensitik | ● | ● | ● | ● | ||
| 431 | 1.4057 | S43100 | Martensitik | ● | ● | ● | |||
| 440B | 1.4112 | S44003 | Martensitik | ● | ● | ||||
| 440C | 1.4125 | S44004 | Martensitik | ● | ● | ● | ● | ||
| 440M | 1.4116 | — | Martensitik | ● | ● | ||||
| — (otomat martensitik) | 1.4104 | S43020* | Martensitik | ● | |||||
| — (bıçak çeliği) | 1.4122 | — | Martensitik | ● | |||||
| — (yumuşak martensitik) | 1.4313 | S41500 | Martensitik | ● | |||||
| — (yumuşak martensitik) | 1.4418 | — | Martensitik | ● | |||||
| — (ısıya dayanıklı martensitik) | 1.4923 | — | Martensitik | ● | |||||
| 2205 Dubleks | 1.4462 | S31803 / S32205 | Dubleks ve süper dubleks | ● | ● | ● | ● | ||
| 2507 Süper dubleks | 1.4410 | S32750 | Dubleks ve süper dubleks | ● | ● | ● | |||
| Zeron 100 süper dubleks | 1.4501 | S32760 | Dubleks ve süper dubleks | ● | |||||
| Ferralium 255 süper dubleks | 1.4507 | S32550 | Dubleks ve süper dubleks | ● | |||||
| 630 / 17-4 PH | 1.4542 | S17400 | Çökelme sertleşmeli | ● | ● | ||||
| 15-5 PH | 1.4545 | S15500 | Çökelme sertleşmeli | ● | |||||
| PH 13-8 Mo | 1.4534 | S13800 | Çökelme sertleşmeli | ● | |||||
| Custom 455 | — | S45500 | Çökelme sertleşmeli | ● | |||||
| Nimonic 75 | 2.4951 | N06075 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Nimonic 80A | 2.4952 | N07080 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Nimonic 90 | 2.4632 | N07090 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Nimonic 263 | 2.4650 | N07263 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Inconel 600 | 2.4816 | N06600 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Inconel 625 | 2.4856 | N06625 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Inconel 718 | 2.4668 | N07718 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Monel 400 | 2.4360 | N04400 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● | |||||
| Hastelloy C-276 | 2.4819 | N10276 | Nikel esaslı süper alaşımlar | ● |
● = stok veya kısa terminle temin. UNS’de “*” yaklaşık karşılık, “—” resmi karşılık yok demektir. Nikel esaslı alaşımların EN numaraları 2.4xxx serisindedir ve EN 10088 kapsamı dışındadır.
Kalite Nasıl Seçilir? Beş Soru
Ortamda klorür var mı?
Yok → 304 / 430. Deniz atmosferi, havuz, tuzlu proses → 316 / 316L. Deniz suyu daldırma → 2205, 2507 veya 6Mo (PREN ≥ 40).
Parça kaynaklanacak mı, kalınlık 5 mm üzeri mi?
Evet → düşük karbonlu L kalite (304L, 316L) ya da stabilize 321 / 316Ti. 303, 416, 430F gibi otomat kaliteleri kaynaklanmaz.
Sertlik veya yüksek mukavemet gerekiyor mu?
Sertleşebilir bıçak-mil → martensitik 420 / 440C. Yüksek mukavemet + korozyon → 17-4 PH veya dubleks 2205. Östenitikler yalnız soğuk çekme ile sertleşir.
Servis sıcaklığı nedir?
425–850 °C → 321 / 347 / 316Ti. 850–1100 °C → 309S / 310S / 1.4742. 700 °C üzeri + yük → Nimonic / Inconel. Dubleks 300 °C üzerinde, ferritik 400 °C üzerinde kullanılmaz.
Talaşlı imalat ağırlıklı mı?
Kısa talaş ve yüksek hız → 303 (östenitik), 416 (martensitik), 430F (ferritik), 1.4104. Bu kaliteler kükürt katkılıdır: korozyon direnci ve kaynaklanabilirlik düşüktür.
Ürün Formuna Göre Paslanmaz Sayfaları
Kalite bilgisi bu rehberde ve aile sayfalarında; ölçü, ağırlık tablosu ve fiyat ise ürün formu sayfalarında bulunur:
- Paslanmaz çubuk (mil): çap–ağırlık tablosu, tolerans, soyma/taşlama
- Paslanmaz altıköşe: anahtar ağzı–ağırlık tablosu, otomat kaliteleri
- Paslanmaz kare çubuk: kenar–ağırlık tablosu
- Paslanmaz lama: en × kalınlık ağırlık tablosu
- Paslanmaz boru fiyatları: çap × et, dikişli/dikişsiz
- Paslanmaz sac ve plaka fiyatları: 304 / 316 / 430 kalınlık tabloları
- Paslanmaz kutu profil fiyatları
Sık Sorulan Sorular
1.4301 ile 304 aynı kalite mi?
Evet. 1.4301 Avrupa EN 10088 malzeme numarası, 304 Amerikan AISI/ASTM adı, S30400 ise UNS kodudur; üçü aynı alaşımı (X5CrNi18-10) tanımlar. Sertifikada hangi standardın yazdığına bakılır; EN sertifikasında 1.4301 ve kısa adı birlikte yer alır.
Paslanmaz çelik neden paslanır?
Yüzeydeki krom oksit pasif filmi klorür, demir kirlenmesi (karbon çeliği tozu), kaynak ısı rengi veya oksijensiz aralıklar nedeniyle bozulursa lokal korozyon başlar. Çözüm kaliteyi yükseltmek (304 → 316 → dubleks), kaynak sonrası dekapaj-pasivasyon ve karbon çelikle temasın önlenmesidir.
Mıknatıs tutan paslanmaz sahte midir?
Hayır. Ferritik (430) ve martensitik (420, 440C) kaliteler doğal olarak manyetiktir; dubleks yarı manyetiktir. Östenitik 304/316 çözeltiye alınmış hâlde manyetik değildir ama soğuk şekillendirme sonrası hafif mıknatıs tutabilir. Mıknatıs testi kalite ayrımı için güvenilir değildir; PMI (XRF) analizi kullanılır.
En ucuz paslanmaz kalite hangisi?
Nikel içermeyen ferritik 430, östenitik 304'ün yaklaşık %30–40 altındadır. İç mekân, dekorasyon ve beyaz eşya için yeterlidir; ancak kaynaklı kalın imalat ve dış ortamda 304 gerekir. En pahalı grup nikel esaslı alaşımlardır (304'ün 8–15 katı).
Dubleks paslanmaz 316'nın yerine kullanılabilir mi?
Çoğu durumda evet ve avantajlıdır: 2205'in akma dayanımı 316L'in iki katı (≥ 450 MPa), PREN'i ≈ 35, nikeli daha az. Sınırları: −50 °C altı ve +300 °C üstü servis, karmaşık derin çekme ve kaynakta ısı girdisi kontrolü gerekliliği.
Hangi formda hangi kaliteler stoklanır?
Çubuk (mil) en geniş kalite yelpazesine sahiptir (östenitik, martensitik, dubleks, PH, nikel alaşımı). Altıköşe ve lama ağırlıklı 303/304/316 ve 420/440; kare ve boru 304/316 + dubleks; sac 304/316/430 ve ısıya dayanıklı kaliteler. Tablodaki form sütunu güncel temin durumunu gösterir.
Paslanmaz Çelik Kaliteleri Rehberi Görselleri
