Ferritik paslanmaz çelikler yalnız kromla (%11–30) alaşımlanmış, nikel içermeyen ve hacim merkezli kübik (BCC) yapıda kalan kalitelerdir. Manyetiktirler, ısıl işlemle sertleşmezler, nikel içermedikleri için fiyatları östenitiklerin belirgin altında ve borsa dalgalanmasından daha az etkilenir. Klorür gerilmeli korozyon çatlamasına (SCC) östenitiklerden daha dirençli, buna karşılık tokluk ve kaynaklanabilirlikleri sınırlıdır: kalın kesitte (> 3 mm) kaynak dikişi kırılganlaşır. Yüksek kromlu üyeleri (446, 1.4742) 1000 °C üzerinde tufallanmaya karşı en ekonomik çözümdür.
Ferritik Aile Nasıl Okunur?
430 tabandır: %16–18 krom, iç mekân ve dekoratif işler için yeterli korozyon direnci. 430F kükürt katkılı otomat türüdür. Krom %18'in üzerine çıkıp silisyum ve alüminyum eklenince ısıya dayanıklı ferritikler (1.4713 %7 Cr, 1.4742 %18 Cr, 446/1.4762 %24 Cr) elde edilir; bunlar kükürtlü fırın atmosferinde nikelli östenitiklerden daha uzun ömürlüdür.
Seçim kuralı: dekorasyon, beyaz eşya, iç mekân → 430; talaşlı seri parça → 430F; fırın ve egzoz parçası → sıcaklığa göre 1.4713 (≈ 800 °C), 1.4742 (≈ 1050 °C), 1.4762 (≈ 1150 °C). Kaynaklı kalın imalat ve dış ortam gerekiyorsa aile değiştirip 304'e geçilir.
Bu Sayfadaki Kaliteler
| AISI | EN | Kısa ad | UNS | PREN | Formlar |
|---|---|---|---|---|---|
| 430 | 1.4016 | X6Cr17 | S43000 | ≈ 17 | çubuk (mil), kare, lama, sac / plaka |
| 430F | 1.4105 | X14CrMoS17 | S43020 | ≈ 17 | çubuk (mil), altıköşe |
| — (405 sınıfı) | 1.4713 | X10CrAlSi7 | — | ≈ 7 | çubuk (mil) |
| — (430 Al sınıfı) | 1.4742 | X10CrAlSi18 | — | ≈ 18 | çubuk (mil) |
| 446 | 1.4762 | X10CrAlSi25 | S44600 | ≈ 25 | çubuk (mil) |
430 Paslanmaz Çelik (1.4016)
430, ferritik ailenin en yaygın kalitesi ve nikelsiz olduğu için 304'ün ekonomik alternatifidir. %16–18 krom kuru ve ılıman iç ortamlarda, hafif nemli mutfaklarda ve dekoratif uygulamalarda yeterli pasif film sağlar; parlatılmış yüzeyi 304'ten ayırt edilemez. Sınırları: klorürlü ortamda çukurcuk, kaynak dikişinde tane irileşmesi ve düşük sıcaklıkta gevreklik. Derin çekme kabiliyeti 304'ten düşüktür ancak beyaz eşya paneli, evye tezgâhı ve davlumbaz gibi orta derinlikte formlar sorunsuz yapılır.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | 430 (1.4016) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,08 |
| Krom (Cr) | 16,0–18,0 |
| Nikel (Ni) | — |
| Molibden (Mo) | — |
| Mangan (Mn) | ≤ 1,0 |
| Silisyum (Si) | ≤ 1,0 |
| Diğer | P ≤ 0,04; S ≤ 0,015 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | 430 |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 240 (çubuk) / ≥ 260 (sac) |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | 400–630 |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 20 |
| Sertlik (HB) | ≤ 200 |
| PREN | ≈ 17 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,7 |
| EN kısa adı | X6Cr17 |
| UNS | S43000 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Kaynak: ince sacda (≤ 3 mm) TIG/MIG ile mümkün, dolgu 308L veya 430; ısı girdisi düşük tutulur, kalın kesitte 700–780 °C tavlama önerilir. İşlenebilirlik: 304'ten iyi, kısa talaş. Isıl işlem: 750–850 °C yumuşatma tavı; sertleştirilemez. Manyetik. 400 °C üzeri uzun servis 475 °C gevrekliği riski taşır.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil), paslanmaz kare, paslanmaz lama, paslanmaz sac / plaka.
Beyaz eşya panelleri, mutfak ve davlumbaz, iç mekân dekoratif kaplama, asansör kabini, otomotiv süs parçaları, para ve jeton (430 mıknatıs tutar).
430F Otomat Paslanmaz Çelik (1.4105)
430F, 430'un kükürt (%0,15–0,35) katkılı türüdür; sülfür inklüzyonları talaşı kırar ve yüksek hızlı otomat tornada uzun kesintisiz üretim sağlar. Ferritik olduğu için 303'ten daha ucuz ve manyetiktir; solenoid gövdesi ve manyetik valf parçaları gibi hem işlenecek hem manyetik olması gereken parçalar için tek uygun paslanmaz kalitedir. Kükürt korozyon direncini 430'un altına çeker ve kaynağı olanaksız kılar.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | 430F (1.4105) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,14 |
| Krom (Cr) | 15,5–17,5 |
| Nikel (Ni) | — |
| Molibden (Mo) | 0,2–0,6 |
| Mangan (Mn) | ≤ 1,5 |
| Silisyum (Si) | ≤ 1,0 |
| Diğer | S 0,15–0,35 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | 430F |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 250 |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | 430–630 |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 12 |
| Sertlik (HB) | ≤ 200 |
| PREN | ≈ 17 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,7 |
| EN kısa adı | X14CrMoS17 |
| UNS | S43020 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Kaynak: yapılmaz. İşlenebilirlik: çok yüksek (ferritikler içinde en iyi, 303'e yakın). Isıl işlem: 750–800 °C tav; sertleştirilemez. Teslim: soyulmuş/çekilmiş çubuk h9–h11.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil), paslanmaz altıköşe.
Solenoid ve manyetik valf gövdeleri, sensör muhafazaları, otomat torna parçaları, vida ve rakor, ölçü aleti mili.
1.4713 ve 1.4742 Isıya Dayanıklı Ferritik Çelikler
1.4713 (%6–8 Cr, Al katkılı) ve 1.4742 (%17–19 Cr, Al katkılı) EN 10095 kapsamındaki ısıya dayanıklı ferritiklerdir. Alüminyum ve silisyum, krom oksit tabakasının üzerine yapışkan bir alümina filmi ekler; bu sayede havada ve özellikle kükürtlü baca gazında tufallanma sıcaklığı yükselir: 1.4713 için ≈ 800 °C, 1.4742 için ≈ 1050 °C. Nikel içermedikleri için sülfürlü atmosferde 310S'ten üstün, fiyatta ise çok altındadırlar. Zayıf tarafları düşük sıcak mukavemet (yük taşıyan fırın parçası için uygun değil) ve 475 °C gevrekliğidir.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | — (405 sınıfı) (1.4713) | — (430 Al sınıfı) (1.4742) |
|---|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,12 | ≤ 0,12 |
| Krom (Cr) | 6,0–8,0 | 17,0–19,0 |
| Nikel (Ni) | — | — |
| Molibden (Mo) | — | — |
| Mangan (Mn) | ≤ 1,0 | ≤ 1,0 |
| Silisyum (Si) | 0,5–1,0 | 0,7–1,4 |
| Diğer | Al 0,5–1,0 | Al 0,7–1,2 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | — (405 sınıfı) | — (430 Al sınıfı) |
|---|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 220 | ≥ 270 |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | 420–620 | 500–700 |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 20 | ≥ 15 |
| Sertlik (HB) | ≤ 192 | ≤ 212 |
| PREN | ≈ 7 | ≈ 18 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,7 | 7,7 |
| EN kısa adı | X10CrAlSi7 | X10CrAlSi18 |
| UNS | — | — |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Kaynak: sınırlı; 309/310 dolgu ile ince kesitte, 200–300 °C ön ısıtma ve kaynak sonrası 750–800 °C tav. İşlenebilirlik: 430'a yakın. Servis: sürekli 800 °C (1.4713) / 1050 °C (1.4742); 400–550 °C'de uzun bekleme gevreklik yapar, bu aralıkta çalıştırılmaz.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil).
Brülör ve baca parçaları, egzoz ve susturucu, ısıl işlem fırını sepet-ızgara (hafif yüklü), kül kapağı, kömür yakıcı parçaları, katalizör muhafazası.
446 Paslanmaz Çelik (1.4762)
446 (EN 1.4762, X10CrAlSi25), %23–26 krom ile ferritik ailenin en yüksek sıcaklığa dayanan üyesidir: havada ≈ 1150 °C'ye kadar tufallanmaya, kükürtlü ve karbonlu atmosfere, ergimiş bakır ve kurşuna karşı iyi direnç gösterir. Nikelsiz olduğu için 310S'e göre belirgin ucuzdur; ancak sıcak mukavemeti ve tokluğu düşüktür, çok iri tane oluşturur ve oda sıcaklığında kırılgandır. Bu yüzden yalnız termal servisin belirleyici olduğu, mekanik yükün düşük kaldığı parçalarda kullanılır.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | 446 (1.4762) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,12 |
| Krom (Cr) | 23,0–26,0 |
| Nikel (Ni) | — |
| Molibden (Mo) | — |
| Mangan (Mn) | ≤ 1,0 |
| Silisyum (Si) | 0,7–1,4 |
| Diğer | Al 1,2–1,7 (EN); N ≤ 0,25 (AISI) |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | 446 |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 280 |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | 520–720 |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 10 |
| Sertlik (HB) | ≤ 212 |
| PREN | ≈ 25 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,7 |
| EN kısa adı | X10CrAlSi25 |
| UNS | S44600 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Kaynak: zor; 310 veya nikel esaslı dolgu, ön ısıtma 200 °C, kaynak sonrası 750–800 °C tav; kalın kesit kaynağından kaçınılır. İşlenebilirlik: düşük-orta, gevrek talaş. Servis sıcaklığı ≈ 1150 °C (hava); sigma ve 475 °C gevrekliği nedeniyle 400–900 °C aralığında uzun bekleme önerilmez.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil).
Fırın termokupl kılıfı, radyant tüp, brülör ucu, cüruf ve kül ekipmanı, cam ve seramik fırını parçaları, kükürtlü baca gazı bileşenleri.
430 nikel içermez, manyetiktir ve 304'ten %30–40 ucuzdur; korozyon direnci ve kaynaklanabilirliği daha düşüktür. Kuru iç mekân, dekorasyon ve beyaz eşya için 430 yeterli; dış ortam, nemli kaynaklı imalat ve gıda prosesi için 304 gerekir. İnce sac (≤ 3 mm) TIG/MIG ile kaynaklanır; dolgu olarak 308L veya 309L kullanılır, ısı girdisi düşük tutulur. Kalın kesitte ısı etkilenmiş bölgede tane irileşmesi tokluğu düşürür; 430F ve 446 gibi kaliteler pratikte kaynaklanmaz. Yapısı karbon çeliği gibi hacim merkezli kübik ferrittir; ferromanyetiktir. Bu, kalite düşüklüğü değil ailenin özelliğidir ve manyetik valf, solenoid gibi parçalarda avantaja dönüşür. Ferritik paslanmaz 400–550 °C aralığında uzun süre tutulursa krom bakımından zengin bir faz ayrışır ve malzeme oda sıcaklığında kırılganlaşır. Bu aralıkta sürekli servis önerilmez; parça 600 °C üzerine ısıtılıp hızlı soğutularak iyileştirilebilir. Yük taşımayan, kükürtlü atmosferde çalışan parçalarda 1.4742 veya 446 daha ekonomik ve daha uzun ömürlüdür. Sıcakta mukavemet (askı, sepet, ray) veya tokluk gerekiyorsa östenitik 310S seçilir. 430 çubuk, kare, lama ve sac olarak; 430F çubuk ve altıköşe; 1.4713, 1.4742 ve 446 çubuk olarak temin edilir. Sac formunda 430 dışındaki ferritikler sipariş üzerine gelir.Sık Sorulan Sorular
430 ile 304 arasındaki fark nedir?
Ferritik paslanmaz kaynaklanır mı?
Ferritik paslanmaz neden mıknatıs tutar?
475 °C gevrekliği nedir?
Fırın parçası için 310S mi 1.4742 mi?
Hangi ferritik kaliteler hangi formda bulunur?
Ferritik Paslanmaz Çelik Kaliteleri Görselleri
