Çökelme sertleşmeli (PH, precipitation hardening) paslanmaz çelikler bakır, alüminyum, titanyum veya niyobyum katkısı içerir ve düşük sıcaklıkta (480–620 °C) yaşlandırma ısıl işlemiyle intermetalik fazlar çökelterek 1000–1600 MPa çekme dayanımına ulaşır. Çözeltiye alınmış (Condition A) hâlde martensitik ama görece yumuşak (≈ 33 HRC) olduğundan işlenir, sonra tek adımlı ve çarpılmasız yaşlandırma ile sertleştirilir. Korozyon direnci 304 sınıfındadır: martensitik 410/420'nin belirgin üstünde, 316'nın hemen altında. Havacılık, savunma, petrol-gaz ve yüksek mukavemetli makine parçalarının standart ailesidir.
PH Aile Nasıl Okunur?
Kalite adındaki "H" koşulu yaşlandırma sıcaklığını Fahrenheit olarak verir: H900 (482 °C) maksimum sertlik ve mukavemet (≈ 44 HRC, Rm 1310 MPa), H1025 (552 °C) mukavemet-tokluk dengesi, H1150 (621 °C) en yüksek tokluk ve gerilmeli korozyon direnci (≈ 30 HRC, Rm 930 MPa). Aynı çubuk, siparişte belirtilen koşula göre teslim edilir ya da işlendikten sonra yaşlandırılır.
Seçim kuralı: genel yüksek mukavemetli mil, valf, dişli → 17-4 PH; enine tokluk ve büyük dövme parça → 15-5 PH (yeniden ergitilmiş, düşük ferrit); en yüksek tokluk + mukavemet, havacılık iniş takımı → PH 13-8 Mo; 1700 MPa üzeri ve iyi işlenebilirlik → Custom 455.
Bu Sayfadaki Kaliteler
| AISI | EN | Kısa ad | UNS | PREN | Formlar |
|---|---|---|---|---|---|
| 630 / 17-4 PH | 1.4542 | X5CrNiCuNb16-4 | S17400 | ≈ 16 | çubuk (mil), kare |
| 15-5 PH | 1.4545 | X5CrNiCu15-5 | S15500 | ≈ 15 | çubuk (mil) |
| PH 13-8 Mo | 1.4534 | X3CrNiMoAl13-8-2 | S13800 | ≈ 20 | çubuk (mil) |
| Custom 455 | — | XM-16 | S45500 | ≈ 13 | çubuk (mil) |
17-4 PH / 630 Paslanmaz Çelik (1.4542)
17-4 PH (AISI 630, EN 1.4542, X5CrNiCuNb16-4) dünyada en çok kullanılan PH kalitesidir: %16 krom, %4 nikel, %3–5 bakır ve niyobyum. Çözeltiye alınmış hâlde işlenir; 482 °C'de 1 saat yaşlandırma (H900) ile 44 HRC, 1310 MPa çekme ve 1170 MPa akma dayanımına çıkar, boyutsal değişim %0,05'in altında kalır. Korozyon direnci 304'e denktir; klorürde gerilmeli korozyon çatlamasına karşı H1025 ve üzeri koşullar önerilir. Pompa milleri, valf gövde ve iğneleri, dişli ve kaplinler, helikopter ve uçak yapısal bağlantıları, nükleer reaktör bileşenleri, golf sopası başları ve tabanca çerçeveleri tipik uygulamalardır.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | 630 / 17-4 PH (1.4542) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,07 |
| Krom (Cr) | 15,0–17,0 |
| Nikel (Ni) | 3,0–5,0 |
| Molibden (Mo) | ≤ 0,6 |
| Mangan (Mn) | ≤ 1,5 |
| Silisyum (Si) | ≤ 0,7 |
| Diğer | Cu 3,0–5,0; Nb 5×C – 0,45 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | 630 / 17-4 PH |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 1000 (H900 / P1070) · ≥ 720 (H1150 / P850) |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | 1310 (H900) · 930–1100 (H1150) |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 10 (H900) · ≥ 16 (H1150) |
| Sertlik (HB) | ≈ 33 HRC (A) · 40–44 HRC (H900) · 28–32 HRC (H1150) |
| PREN | ≈ 16 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,8 |
| EN kısa adı | X5CrNiCuNb16-4 |
| UNS | S17400 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Isıl işlem: 1040 °C çözeltiye alma (Condition A), ardından tek adım yaşlandırma: H900 482 °C/1 s, H1025 552 °C/4 s, H1075 580 °C/4 s, H1150 621 °C/4 s; H1150-M çift yaşlandırma en tok koşuldur. Kaynak: iyi (Condition A'da), dolgu 17-4 PH veya 630; kaynak sonrası yeniden çözeltiye alma + yaşlandırma. İşlenebilirlik: Condition A ve H1150'de 304 sınıfı; H900'da zor. Manyetik.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil), paslanmaz kare.
Pompa ve kompresör milleri, valf ve iğneler, dişli-kaplin, havacılık bağlantı ve yapısal parçaları, nükleer ve kimya ekipmanı, silah parçaları, spor ekipmanı, petrol-gaz kuyu içi aletleri (H1150 ve üzeri).
15-5 PH Paslanmaz Çelik (1.4545)
15-5 PH (EN 1.4545, X5CrNiCu15-5, UNS S15500) 17-4 PH'nin delta ferrit içermeyecek şekilde dengelenmiş ve vakum ark (VAR) ile yeniden ergitilmiş türüdür. Ferritin yokluğu enine yönde tokluğu ve yorulma dayanımını belirgin artırır; bu yüzden büyük dövme parçalar, iniş takımı bileşenleri ve uçak hidrolik silindirleri gibi her yönde yüklenen kritik parçalarda 17-4 PH yerine 15-5 PH şart koşulur (AMS 5659). Mukavemet ve korozyon direnci 17-4 PH ile aynıdır; fark yalnız temizlik, tokluk ve fiyattadır.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | 15-5 PH (1.4545) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,07 |
| Krom (Cr) | 14,0–15,5 |
| Nikel (Ni) | 3,5–5,5 |
| Molibden (Mo) | ≤ 0,5 |
| Mangan (Mn) | ≤ 1,0 |
| Silisyum (Si) | ≤ 1,0 |
| Diğer | Cu 2,5–4,5; Nb 0,15–0,45 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | 15-5 PH |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 1170 (H900) · ≥ 725 (H1150) |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | ≥ 1310 (H900) · ≥ 930 (H1150) |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 10 (H900) · ≥ 16 (H1150) |
| Sertlik (HB) | 40–44 HRC (H900) · 28–32 HRC (H1150) |
| PREN | ≈ 15 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,8 |
| EN kısa adı | X5CrNiCu15-5 |
| UNS | S15500 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Isıl işlem: 17-4 PH ile aynı koşullar (H900–H1150). Kaynak: iyi, dolgu 15-5 PH / 17-4 PH; kaynak sonrası çözeltiye alma + yaşlandırma. İşlenebilirlik: 17-4 PH ile aynı. Teslim: VAR/ESR yeniden ergitilmiş, AMS 5659 / 5862 sertifikalı çubuk.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil).
Uçak iniş takımı ve hidrolik aktüatör parçaları, helikopter rotor bileşenleri, büyük dövme miller, valf ve pompa parçaları, nükleer bağlantı elemanları, yüksek yorulma yüklü makine parçaları.
PH 13-8 Mo Paslanmaz Çelik (1.4534)
PH 13-8 Mo (EN 1.4534, X3CrNiMoAl13-8-2, UNS S13800) PH ailesinin en yüksek tokluk ve mukavemet birleşimini sunar: %13 krom, %8 nikel, %2 molibden ve alüminyum ile çökelme sertleşir; vakumda iki kez ergitildiği için inklüzyon içeriği çok düşüktür. H950 koşulunda 1520 MPa çekme dayanımı ve 45 HRC'ye ulaşırken darbe tokluğu 17-4 PH'nin iki katından fazladır; molibden sayesinde gerilmeli korozyon çatlamasına ve hidrojen gevrekliğine direnç de daha yüksektir. Uçak iniş takımı ve flap rayı, roket ve füze yapısal parçaları, petrol kuyusu valf gövdeleri ve yüksek mukavemetli cıvatalar için AMS 5629 kapsamında kullanılır.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | PH 13-8 Mo (1.4534) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,05 |
| Krom (Cr) | 12,25–13,25 |
| Nikel (Ni) | 7,5–8,5 |
| Molibden (Mo) | 2,0–2,5 |
| Mangan (Mn) | ≤ 0,2 |
| Silisyum (Si) | ≤ 0,1 |
| Diğer | Al 0,90–1,35; N ≤ 0,01 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | PH 13-8 Mo |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 1410 (H950) · ≥ 620 (H1150) |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | ≥ 1520 (H950) · ≥ 930 (H1150) |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 10 (H950) · ≥ 14 (H1150) |
| Sertlik (HB) | 43–45 HRC (H950) · 30–33 HRC (H1150) |
| PREN | ≈ 20 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,8 |
| EN kısa adı | X3CrNiMoAl13-8-2 |
| UNS | S13800 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Isıl işlem: 925 °C çözeltiye alma + hızlı soğutma (Condition A), yaşlandırma H950 510 °C/4 s, H1000 538 °C/4 s, H1050 566 °C/4 s, H1100 593 °C/4 s, H1150 621 °C/4 s. Kaynak: iyi (Condition A), dolgu PH 13-8 Mo; kaynak sonrası tam ısıl işlem. İşlenebilirlik: Condition A'da 304 sınıfı. Manyetik.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil).
Uçak iniş takımı, flap rayı ve menteşeleri, roket-füze yapısal parçaları, petrol-gaz kuyu başı valfleri ve mandrelleri, yüksek mukavemetli cıvata ve pimler, nükleer reaktör iç parçaları, plastik enjeksiyon kalıbı (yüksek parlatma).
Custom 455 Paslanmaz Çelik (UNS S45500)
Custom 455 (UNS S45500, AMS 5617/5672), %11,5 krom, %8,5 nikel, %2 bakır, %1,2 titanyum ve niyobyum ile yaşlandırma sonrası PH paslanmazların en yüksek mukavemet sınıfına ulaşır: H900 koşulunda Rm ≥ 1690 MPa ve 48–50 HRC. Çözeltiye alınmış hâlde çok yumuşak (≈ 30 HRC) ve kolay işlenir; tek adımlı yaşlandırma ile 1500 MPa'nın üzerine çıkarken boyutsal kararlılığı korur. Korozyon direnci 17-4 PH sınıfındadır. Yüksek mukavemetli miller, şaft ve silindir çubukları, cerrahi aletler, uçak bağlantı elemanları ve balistik ekipman parçalarında kullanılır. EN karşılığı yoktur; yalnız çubuk formunda sipariş üzerine temin edilir.
Kimyasal Bileşim (% ağırlık)
| Element | Custom 455 (—) |
|---|---|
| Karbon (C) | ≤ 0,05 |
| Krom (Cr) | 11,0–12,5 |
| Nikel (Ni) | 7,5–9,5 |
| Molibden (Mo) | ≤ 0,5 |
| Mangan (Mn) | ≤ 0,5 |
| Silisyum (Si) | ≤ 0,5 |
| Diğer | Cu 1,5–2,5; Ti 0,8–1,4; Nb 0,1–0,5 |
Mekanik ve Fiziksel Özellikler
| Özellik | Custom 455 |
|---|---|
| Akma dayanımı Rp0,2 (MPa) | ≥ 1620 (H900) · ≥ 1035 (H1050) |
| Çekme dayanımı Rm (MPa) | ≥ 1690 (H900) · ≥ 1170 (H1050) |
| Kopma uzaması A (%) | ≥ 8 (H900) · ≥ 12 (H1050) |
| Sertlik (HB) | 48–50 HRC (H900) · 36–40 HRC (H1050) |
| PREN | ≈ 13 |
| Yoğunluk (kg/dm³) | 7,8 |
| EN kısa adı | XM-16 |
| UNS | S45500 |
Kaynak, İşleme ve Isıl İşlem
Isıl işlem: 815–830 °C çözeltiye alma + su, yaşlandırma H900 482 °C/4 s, H950 510 °C/4 s, H1000 538 °C/4 s, H1050 566 °C/4 s. Kaynak: iyi (Condition A), dolgu Custom 455 veya 17-4 PH; kaynak sonrası tam ısıl işlem. İşlenebilirlik: Condition A'da PH ailesinin en iyisi.
Temin Edilen Formlar ve Kullanım Alanları
Stok/temin formları: paslanmaz çubuk (mil).
Yüksek mukavemetli miller ve şaftlar, yay ve sürgü çubukları, cerrahi ve ortopedik aletler, uçak bağlantı elemanları, balistik ve savunma parçaları, hassas ölçü aleti bileşenleri.
Yaşlandırma sıcaklığı: H900 482 °C ile maksimum sertlik (44 HRC, Rm 1310 MPa), H1150 621 °C ile en yüksek tokluk ve gerilmeli korozyon direnci (30 HRC, Rm 930 MPa). Klorürlü ortam, darbe yükü ve hidrojen riski varsa H1025 veya daha yumuşak koşullar seçilir. Evet; aile bu amaçla tasarlanmıştır. Çözeltiye alınmış (Condition A) çubuk işlenir, ardından 480–620 °C'de 1–4 saat yaşlandırılır. Çarpılma ve boyut değişimi %0,05'in altındadır, tufal oluşmaz; kritik toleranslar yaşlandırma sonrası son taşlama ile sağlanır. 316. 17-4 PH'nin direnci 304 sınıfındadır; molibden içermediği için klorürde çukurcuk ve H900 koşulunda gerilmeli korozyon çatlaması riski taşır. Deniz suyu ile temasta 17-4 PH yalnız H1150 ve üzeri koşullarda, tercihen katodik korumayla kullanılır. Evet, martensitiklerden çok daha iyi; kaynak çözeltiye alınmış hâlde yapılır, dolgu aynı alaşımdan seçilir, sonra parça yeniden çözeltiye alınıp yaşlandırılır. Yaşlandırılmış parçanın kaynağı ısı etkilenmiş bölgede mukavemet kaybına yol açar. Vakum ark yeniden ergitme (VAR) ve ferritsiz bileşim dengesi ek proses maliyeti getirir; karşılığında enine tokluk, yorulma dayanımı ve ultrasonik temizlik havacılık şartnamelerini karşılar. Standart makine parçası için 17-4 PH yeterlidir. Tümü çubuk (mil) olarak; 17-4 PH ayrıca kare çubuk ve sipariş üzerine sac olarak temin edilir. Teslim koşulu (Condition A veya H900–H1150) siparişte belirtilir; havacılık siparişlerinde AMS numarası ve yeniden ergitme şartı yazılmalıdır.Sık Sorulan Sorular
17-4 PH H900 ile H1150 arasındaki fark nedir?
PH paslanmaz işlendikten sonra sertleştirilebilir mi?
17-4 PH ile 316 hangisi daha korozyon dirençli?
PH paslanmaz kaynaklanır mı?
15-5 PH neden 17-4 PH'den pahalı?
PH kaliteler hangi formda bulunur?
Çökelme Sertleşmeli (PH) Paslanmaz Çelik Kaliteleri Görselleri
